Tarihteki Büyük Salgınlar

Zaman geçmiyor ki yeni bir hastalık, yeni bir virüs çıkmasın. Dünya tarihine dönüp baktığımızda da insanoğlunun büyük salgınlar ile uğraştığını görebiliriz. Bu salgınlara sebep olan virüsler çoğunlukla hayvanlardan bulaşsa da teknolojinin de payı büyük. Teknolojinin ilerlemesiyle yeni tedavi yöntemleri bulunurken yeni hastalıklar da ortaya çıkabiliyor. Gelin hep beraber dünyayı çalkalayan bu büyük salgınlar neymiş inceleyelim.

1. Antoninus Salgını (165-180)

Antoninus salgını bir diğer ismi ile Galen’in Vebası 165-180 yılları arasında Roma İmparatorluğu’nda yaşanmıştır. Henüz gerçek sebebi bilinmese de kızamık veya çiçek hastalığından kaynaklandığı tahmin ediliyor. Seferden dönen askerlerden bulaştığı düşünülen hastalık, dönemin kral naibi Lucius Verus’un ölümüne sebep olmuştur ve kraliyet ailesinin ismi olan Antoninus ile anılmıştır. Salgının günde yaklaşık 2000 kişiyi öldürdüğü ve salgının sonunda ölü sayısının 5 milyon civarı olduğu  tahmin edilmektedir.

2. Justinianus Veba Salgını (541-542)

Justinianus Veba Salgını tarihteki en büyük salgınlardan biridir. Salgının olduğu yıllarda yaklaşık 25 milyon kişi ölmüştür. Fakat salgının izleri sonraki iki yüzyıl boyunca devam etmiş ve 50 milyon kişinin daha ölümüne sebep olmuştur. Bizans İmparatorluğu’nda görülen hastalık özellikle başkent Konstantinapolis’i, Sasani İmparatorluğu ve Akdeniz’deki liman şehirlerini etkilemiştir. Bu hastalığın en belirgin özelliği ellerdeki deri hücrelerinin ölümünden dolayı onarılamaz yaralar bırakmasıdır.

3. Japonya Çiçek Salgını (735-737)

735 yılında Tokyo’da ortaya çıkmıştır. Kısa sürelerde komşu ülkelere de yayılan hastalık yaklaşık 1 milyon insanın ölümüne neden olmuştur.

4. Kara Veba (1347-1351)

Kara Ölüm olarak da anılan bu salgın insanlık tarihinde bilinen en büyük salgındır. Çin ve Orta Asya’da başlayan veba kısa sürede Avrupa’ya ulaşmış ve Avrupa’yı kırıp geçmiştir. Salgına Yersinia Pestis adı verilen bir virüsün yol açtığı düşünülmektedir. Bu virüs deri altında kanamalar oluşturup derinin simsiyah görünüm almasına sebep olur. Bu yüzden insanlar Kara Ölüm ismini vermişlerdir. Hastalığın hızla yayılmasının en önemli unsuru taşıyıcılığını yapan fareler ve pirelerdir. Günümüzde hala araştırmaları devam eden bu salgın sonraki yıllarda tekrar görülmüştür. 1629-1631 yıllarında görülen İtalya Veba Salgını, Büyük Londra Vebası (1665-1666), Büyük Viyana Salgını (1679), Büyük Marsilya Salgını (1720-1722) ve Moskova Salgını (1771) hastalığın devamı niteliğinde olduğu düşünülmektedir. Salgın uzunca bir süre var olsa da 19. yüzyılda ortadan kalkmıştır. Tüm dönemler boyunca ölüm sebebi veba olan 500 milyondan fazla insan öldüğü de bilinmektedir.

5. Yeni Dünya Çiçek Salgını (1520 ve sonrası)

Deride iltihaplı kabarcıklar halinde görülen ve iz bırakan, kaşıntılı, sancılı ve ölümcül bir hastalıktır. Tarihin en büyük salgınlarından birisi olarak anılmaktadır. Çiçek Hastalığı, Avrupalıların üçte birini yok edip, Amerika’nın keşfi ile yerlilere yayılıp dünya nüfusu üzerinde büyük bir katliama yol açmıştır. Amerikalı yerlilerin büyük bir çoğunluğunun ölümüne sebep olmuş ve böylelikle Avrupalıların Amerika kıtası üzerindeki sömürgeleri kolaylaştırmıştır. Avrupa nüfusunun da üçte birini yok etmiştir. Her ne kadar aşısı 1796 yılında Edward Jenner tarafından bulunsa da 19. yüzyıla kadar 56 milyon can kaybının yaşandığı tespit edilmiştir.

6. Kolera Pandemileri (1817-1923)

Kolera v.cholerae isimli bakterinin sebep olduğu bağırsak enfeksiyonuna bağlı ölümcül riski yüksek bir hastalıktır. Tedavisi bulunan ve oldukça basit olan hastalık yine de günümüzde ölümlere yol açabiliyor. Salgın ilk olarak 1817’de Japonya’da başlamıştır. Bunu Moskova (1826), Berlin (1831), Paris ve Londra takip etmiştir. Londra’dan göçmenler ile Kanada’ya kadar ulaşmış ve ardından 1892 yılında Hamburg’ta görülmüştür. Osmanlı İmparatorluğu’nda ise 1912-1913 yıllarında Balkan Savaşlarında görülmüş ve büyük kayıplara sebep olmuştur. Hastalık 1 milyondan fazla can kaybına sebep olmuştur.

7. 3. Veba Salgını (1855-1859)

1855 yılında Çin’de başlayan ve dünyaya hızla yayılan veba en çok zararı Çin ve Hindistan’a vermiştir. Fareler ile yayılan hastalık yeni dünya Amerika’ya kadar ulaşmıştır. Justinianus Vebası ve Kara Ölümden sonra dünyanın en büyük 3.Veba salgını olarak kayıtlara geçmiştir. Daha önceleri görülen veba salgınlarından dolayı incelenen ve alternatif tedavileri bulunan bu hastalık diğerlerine nazaran daha az fakat yine de 12 milyon can kaybı gibi bir rakam ile atlatılmıştır.

8. Sarıhumma Salgını (1800’lerin sonu)

Sarıhumma virüsünü taşıyıcısı sivrisineklerin ısırığı ile bulaşan hastalık yüksek ateş, karın ağrısı, kusma ve kanamaya yol açar. Afrika’nın güneyinde ortaya çıkan bu virüs ilk çıktığında yaklaşık 100-150 bin ölüme yol açmıştır. Ayrıca İspanya’da 300 bin kişinin ölümüne sebep olduğu da tahmin ediliyor. Geçtiğimiz günlerde de Güney Sudan’da tekrar ortaya çıkan sarıhumma aşı ile önlenebilen bir hastalıktır.

9. İspanyol Gribi (1918-1919)

H1N1 influenza virüsünün yol açtığı hastalık I. Dünya Savaşı zamanında ortaya çıkmıştır. İlk görülen vakalar ABD’nin New Mexico eyaleti olmasına rağmen ilk kez basında hastalıktan bahseden ülke İspanya olduğu için Türkçe’ye İspanyol Gribi olarak geçmiştir.  Osmanlı Devleti dahil neredeyse tüm dünya ülkelerine bulaşmıştır. Hatta bir rivayete göre Mustafa Kemal ATATÜRK de bu hastalığa yakalanmış ve atlatmıştır. Savaşın gidişatını değiştiren hatta bitmesinde etkisi olduğu düşünülen bu hastalık 40-50 milyon insanı ölüm sebebidir.

10. Asya Gribi (1956-1958)

Bu sefer H2N2 olarak karşımıza çıkan bu virüs Çin’de ortaya çıkmıştır ve 2 yıl boyunca salgın devam etmiştir. Net bir bilgi olmasa da Dünya Sağlık Örgütü ölüm sayısının 2 milyon olduğunu söylüyor.

11. HIV/AIDS (1981-….)

HIV virüsü bağışıklık sistemini çökerterek vücudu enfeksiyonlara karşı açık hale getirir. AIDS, HIV virüsünün en son evresi olan hastalıktır. Hala daha tedavisi bulunmayan bu hastalığın ilk olarak bilinen teşhisi ABD’de konuldu. Zoonoz bir enfeksiyon olan bu virüsün Afrika’da etleri için avlanan maymunlardan insanlara geçtiği düşünülmektedir. Ortaya çıktığı günden bu yana 35 milyon insanı öldürmüş, 2004 yılında BM’nin raporuna göre dünyada 38 milyon kişi AIDS ile yaşıyor ve her yıl 5 milyon insana bulaştırıyor.

12. SARS (2002-2003)

Coronavirüsünün (SARS-CoV) sebep olduğu solunum yolu enfeksiyonudur. Hong Kong’ta başlayıp neredeyse pandemik hale gelip dünyaya yayılmıştır. 8422 vaka 912 ölüm kayıt edilmiştir.

13. Domuz Gribi (2009-2010)

Grip benzeri semptomlar gösteren H1N1 virüsünün yol açtığı hastalıktır. İspanyol gribi için domuz gribinin atası diyebiliriz. Semptomlar kişiden kişiye farklılık gösterir. Öksürme, hapşırma gibi solunum yolu ile bulaşır. Aşısı bulunmuştur fakat yaklaşık 8 bin kişi ölmüştür.

14. Ebola (2014-2016)

Tarihçesi çok eskiye dayanan ebolavirüsü hastalığı birden fazla salgına sebep olmuştur. En çok vaka sayısı 2014 yılında kayıt edilmiştir. 2014’te başlayan salgın Gine, Nijerya, Sierra Leone ve Liberya’yı etkilemiştir. Sadece kan ve vücut sıvıları ile bulaşan bu hastalığın henüz belirlenen bir tedavi yöntemi yoktur ama aşı çalışmaları devam etmektedir. 2698 vaka görülmüş ve bu hastaların 1428’i ölmüştür.

15. MERS (2012-…..)

Orta Doğu Solunum Sendromu, MERS-CoV virüsünün sebep olduğu bir koronavirüs sendromudur. Solunum, temas gibi yollarla bulaşabilen bu hastalık ilk olarak Suudi Arabistan’da tespit edilmiştir. Türkiye’de ise ilk ölüm vakası 2014 yılında Hatay ilinde görülmüştür.

16. COVID-19 (2019-…..)

Şu anda dünyayı eve hapseden aslında hepimizin az çok bilgi sahibi olduğu COVID-19 bir şiddetli üst solunum yolu hastalığıdır. Çin’in Vuhan şehrinde ilk kez tespit edilmiş ve hızla dünyaya yayılmıştır. İnsandan insana farklı bulgular seyir eden bu hastalığın genel semptomları ateş, boğaz ağrısı, öksürüktür. Genellikle kronik hastalar ve yaşlıları etkiler. En hızlı temas ile bulaşır. Şu ana kadar dünya üzerinde toplam 2 240 191 vaka tespit edilmiş ve 153 822 ölüm gerçekleşmiştir. Ülkemizde ise toplam 78 546 vaka 1769 ölüm tespit edilmiştir. DSÖ (Dünya Sağlık Örgütü) tarafından 2020 Mart ayında pandemi olarak kabul edilmiştir. Hala aşı ve ilaç araştırmaları devam etmektedir. Korunmanın en iyi yolu insanlar ile temastan kaçmak, elleri bol sabun ve su ile yıkamaktır. Ülkemiz de okulların tatil edilmesi, iş yerlerinin kapanması veya homeoffice sistemine geçmesi, belirli dönemlerde dışarı çıkma yasağı ile önlem almıştır. Koronavirüs ile ilgili daha detaylı bilgiyi “Koronavirüs Salgını Ne Kadar Etkili Olacak?” yazımızda bulabilirsiniz. https://bilgify.com/koronavirus-salgini-ne-kadar-etkili-olacak-iste-covid-19-hakkindaki-sorular/


Yorumlar

POPÜLER HABERLER