Meddah Nedir? Meddah Oyunu Özellikleri Nelerdir?

Siz hiç tek başınıza sahneye çıkıp gösteri sergilediniz mi? Ya da bu tarz bir gösteri izlediniz mi? Şimdi durun ve düşünün…Böyle bir gösteriyi kimler sergiliyor? Hala bir fikriniz yoksa bize kulak verin…Meddah Nedir? Meddah Oyunu Özellikleri Nelerdir?

 

Meddah Nedir?

Taklit ve canlandırmalar yaparak dinleyiciye bir takım hikayeler anlatan sanatçıya meddah denir. Anlatılanların gerçek hikayeler olması nedeniyle içerisinde peri, cin ve olağanüstü özellik taşıyan hiçbir unsur barındırmamaktadır. Anlattıklarıyla halkı güldürme ve etkileme gayesi gütmektedir. Meddah kelimesinin kökenine bakıldığında ise karşımıza metheden yani öven anlamı çıkmaktadır. İslamiyet’in etkisiyle beraber meddahlar ilk zamanlarda peygamberi öven hikayeler anlatmaktaydılar.

 

Meddahlar bir çeşit tiyatro gösterisi yapmaktadırlar. Fakat bilinenin aksine birçok kişiyle beraber değil yalnızca tek başlarına sahneye çıkmışlardır. Seyirciden daha yüksek olacak şekilde bir sandalyeye oturan meddah, oyununu sergilerken bir de yardımcı araçlar kullanmışlardır. Bu araçlar yalnızca bir baston ve mendildir.

Gösteriye başlamadan önce bu bastonu bir yere vurarak ses çıkartan meddah oyunun başladığını bu şekilde haber vermektedir. Daha sonra gerekli gördüğü yerlerde bu bastonu tekrar tekrar kullanır. Mendil ise genellikle omuz kısmında durmaktadır. İhtiyaç gördüğü takdirde bu mendili farklı şekillerde kullanır. Bu araçlar dışında hiçbir dekor da kullanmamaktadır. Bastonla yeri geldiği zaman bir tüfek, yeri geldiğinde bir saz veya süpürge gibi kullanmaktadır. Bastonu yere vurarak kapı çalma sesi de yapmaktadır. Sesinde bir değişiklik yapacağı zaman mendille ağzını kapar, kimi zaman da kadın taklitlerinde peçe niyetinde kullanır.

 

Meddahın Tarihi Nereye Dayanıyor?

Meddah Nedir?

Oyunu sergileyen sanatçı dışında bu sergilenen oyuna da meddah adı verilmiştir. Geleneksel Türk Seyirlik Oyunlarında meddahlığın önemi oldukça fazladır. Anlatmaya dayalı bir türdür ve tarihi çok eski zamanlara dayanmaktadır. Daha çok Asya’da görülür fakat Batı ülkelerinin bazılarında da rastlanmıştır. İslamiyet’ten önce göçebe halde yaşayan Türklerde meddah benzeri hikaye anlatıcıları bulunmaktaydı. Bunlara “bahşı, ozan” denilmekteydi. Ozanlar hikayelerini anlatırken kopuz çalarak anlatmışlardır ve hece ölçüsü kullanmışlardır. İslamiyet’ten sonra ise ozanların bir uzantısı olarak aşıklar, saz eşliğinde kahramanlık hikayeleri anlatmaktaydı.

Meddah oyunu karagöz ve orta oyununa güldürü içermesi bakımından benzerlik göstermektedir. Fakat meddahın hikayeleri daha çeşitlidir. Dede Korkut hikayeleri, Köroğlu gibi hikayeleri de anlatırlar. Hz. Ali’den ya da başka dini unsurlardan oluşan hikayeler de anlatmaktadırlar.

Genellikle meddah, anlatılarında aşık delikanlılardan, eğlenceye düşkün İstanbullu esnaftan, mirasyedi tiplerden, ahlaksız kadınlardan, zulüm görmüş çaresiz kadınlardan, dedikoducu kadınlardan, kıskanç komşulardan, Anadolu halkının yaşantısından hikayeler anlatmaktadır. Karagöz ve Orta Oyununun aksine görsellik ön planda değildir. Bunun yerine coşkulu bir anlatım tekniğiyle ilgiyi çekme vardır. Duygunun seyirciye geçmesi için ne gerekiyorsa yapılır.

Meddah Nedir?

Meddah Oyunu Özellikleri Nelerdir?

Meddah oyunu 4 bölümden oluşur. Bunlar; başlangıç, açıklama, olay ve bitiştir. Başlangıç bölümünde meddah dinleyicinin dikkatini çekmek amaçlı birkaç tekerleme söyler ve bastonunu yere vurarak başlar. Açıklama bölümünde, hikaye ile ilgili kısa bilgiler verir. Bunlar yer, zaman, mekan gibi unsurlardır. Daha sonra devlet büyüklerine övgülerde bulunur. Olay bölümünde ise, artık anlatacağı hikayeyi coşkulu ve duygulu bir şekilde araçlarını da kullanarak anlatır. Arada bir dikkati üzerinde tutmak için tekerlemeler, maniler, türküler söyler. Hatta bazen tıpkı bir reklam arası gibi en heyecanlı yerde bir fıkra anlatmaya başlayabilir. Son olarak bitiş bölümünde ise artık seyircinin bu hikayeden hangi dersi çıkarmasını istiyorsa onun üzerinde durur. Anlamlı bir söz söyler ve tekerlemeler söyler. Bir sonraki sefer daha güzel olmasını diler ve bitirir.

Kahvehane köşelerinde, han köşelerinde, köy meydanlarında sergilenen bu oyun halkın ilgisini çekmiş başarılı ve sevilen bir oyundur. Bu oyunlarla ilgili pek fazla araştırma yapılmadığı için hikayelerin sayılarına ulaşmak henüz mümkün değildir.


Yorumlar

POPÜLER HABERLER