Jeomorfoloji Nedir?

Dışarıya baktığınızda hangi yer şekillerini görüyorsunuz. Dağlar, tepeler, yaylalar, kanyonlar ve bunlara benzer yer biçimleri. İşte jeomorfoloji nedir sorunun cevabı aslında bu yer biçimleriyle ilgili.

Jeomorfoloji Nedir?

Jeomorfoloji, kısa dünya üzerinde bulunan yer şekillerinin incelenmesidir. Bu yer şekillerinin nereden geldiğini ve nasıl oluştuklarını inceler. Bu nedenle jeomorfolojiyi anlamak, coğrafyanın en önemli bölümlerini anlamak için oldukça önemlidir.

Jeomorfolojik süreçleri incelemek, dünya çapındaki manzaralardaki çeşitli yapı ve özelliklerin oluşumu hakkında önemli bilgiler sağlar ve bu daha sonra fiziksel coğrafyanın diğer birçok yönünde çalışmak için yol gösterici olabilir. Jeomorfoloji nedir sorusunun cevabını öğrendik şimdi gelin tarihi gelişimine bir göz atalım.

Jeomorfolojinin Tarihi

Jeomorfoloji Nedir?

Jeomorfoloji çalışması eski çağlardan beri var olmasına rağmen, ilk resmi jeomorfolojik model 1884 ve 1899 yılları arasında Amerikalı coğrafyacı William Morris Davis tarafından önerildi. Onun jeomorfik döngü modeli, tekbiçimlilik teorilerinden ilham aldı ve çeşitli yeryüzü şekillerinin gelişimini kuramlaştırmaya çalıştı.

Davis’in teorileri jeomorfoloji alanının başlatılmasında önemliydi ve o zamanlar fiziksel arazi şekil özelliklerini açıklamanın yeni bir yolu olarak tercih ediliyordu. Ancak bugün, onun modeli genellikle kullanılmamaktadır, çünkü anlattığı süreçler gerçek dünyada o kadar sistematik değildir. Daha sonraki jeomorfik çalışmalarda gözlemlenen süreçleri hesaba katamadı.

Davis’in modelinden bu yana, arazi şekli süreçlerini açıklamak için birkaç alternatif girişimde bulunuldu. Örneğin, Avusturyalı coğrafyacı Walther Penck 1920’lerde yükselme ve erozyon oranlarına bakan bir model geliştirdi. Ancak, tüm arazi şekil özelliklerini açıklayamadığı için tutmadı.

Jeomorfolojik Süreçler

Bugün, jeomorfoloji çalışması, çeşitli jeomorfolojik süreçlerin incelenmesine ayrılmıştır. Bu süreçlerin çoğu birbiriyle bağlantılı olarak kabul edilir ve modern teknoloji ile kolayca gözlemlenir ve ölçülür. Bireysel süreçler erozyon, çökelme veya her ikisi olarak kabul edilir.

Erozyonel ve çökelme içinde birkaç jeomorfolojik sınıflandırma vardır.

Akarsu Hareketleri

Jeomorfolojik süreçlerden akarsu hareketleri, nehirler ve akarsularla ilgilidir. Burada bulunan akan su, manzarayı iki şekilde şekillendirmede önemlidir. Birincisi, bir yol boyunca hareket eden suyun gücü kanalını keser ve aşındırır.

Nehir bunu yaparken, büyüyerek, arazide dolanarak ve bazen örgülü nehirlerden oluşan bir ağ oluşturmak için başkalarıyla birleşerek bölgeyi şekillendirir. Nehirlerin izlediği yollar, bölgenin topolojisine ve hareket ettiği yerdeki temel jeolojiye veya kaya yapısına bağlıdır.

Nehir düzeni değiştirirken, akarken aşındırdığı tortuyu da taşır. Bu, hareket eden suda daha fazla sürtünme olduğu için aşınması için daha fazla güç verir, ancak aynı zamanda bu malzemeyi taştığında veya dağlardan akarken, alüvyal bir fan durumunda olduğu gibi açık bir düzlüğe bırakır.

Kitle hareketi

Bazen kütle israfı olarak da adlandırılan kütle hareketi süreci, toprak ve kaya yerçekimi kuvveti altında bir yokuş aşağı hareket ettiğinde meydana gelir.

Malzemenin hareketine sürünme, kayma, akma, devrilme ve düşme denir. Bunların her biri, hareket eden malzemenin hızına ve bileşimine bağlıdır. Bu süreç hem aşınmaya hem de çökelmeye bağlıdır.

Buzullar

Buzullar , büyük boyutları nedeniyle bir alan boyunca hareket ettikçe güce dönüştüğü için peyzaj değişikliğinin en önemli unsurlarından biridir. Erozyonel kuvvetlerdir çünkü buzları, bir vadi buzulunda olduğu gibi, altlarında ve kenarlarında U şeklinde bir vadi oluşturan zemini oyar.

Jeomorfoloji

Buzullar da çökelticidir çünkü hareketleri kayaları ve diğer döküntüleri yeni alanlara iter. Buzullar kayaları öğüttüğünde oluşan tortuya buzul kaya unu denir . Buzullar erirken, döküntüleri bırakırlar ve bu da eskerler ve morainler gibi özellikler oluşturur.

Ayrışma

Ayrışma, bir bitkinin köklerinin büyümesi ve içinden itilmesi nedeniyle kayanın mekanik olarak aşınmasını, çatlaklarında genişleyen buzun ve rüzgar ve su tarafından itilen tortudan kaynaklanan aşınmanın yanı sıra kireçtaşı gibi kayanın kimyasal olarak parçalanmasını içeren bir erozyon sürecidir.

Ayrışma, Utah’daki Arches National Park‘dakiler gibi kaya düşmelerine ve benzersiz aşınmış kaya şekillerine neden olabilir.

Jeomorfoloji nedir ve yer şekilleri üzerinde ne gibi etkileri inceler bunlardan bahsettik. Eklemek istediğiniz bir şeyler varsa yorum kısmında bekliyoruz.

Kaynak: thoughtco.com

 

 


Yorumlar

POPÜLER HABERLER