Fiilimsi Nedir? Özellikleri Nelerdir? Kaça ayrılır?

Fiilimsi nedir? Özellikleri nelerdir? Fiilimsiler nerelerde kullanılır?  Hepsinin cevabı burada…Fiilimsiler fiilden türeyip, fiillerin tüm özelliklerini karşılamayan belirli ekleri bulunan cümlede ‘isim , sıfat ve zarf’ görevlerinde kullanılan sözcüklerdir. 

Fiilimsi Nedir

Fiilimsi Nedir

Fiilimsi Nedir?

 

Fiilimsiler fiilden türeyip, fiillerin tüm özelliklerini karşılamayan belirli ekleri bulunan cümlede ‘isim , sıfat ve zarf’ görevlerinde kullanılan sözcüklerdir.

Normalde fiil olarak geçmelerine rağmen  cümle içerisinde çekimli bir şekilde bulunmayan, fiile benzetilen ancak  fiil olmayan ve fiillerin görevini gerçekleştirmeyen kelimelere fiilimsi denir. Fiilimsilerin olumsuzunu yapmak için ‘ –ma , -me’ kullanmalıyız.

Özellikleri Nelerdir?

  • Fiil anlamını tamamen kaybetmiş olmazlar.
  • Fiilden türedikleri halde zaman ve şahıs eklerini almazlar yani fiil gibi çekimlenemezler.

 

Ör;  sevmek+yor  sevmekyor  (OLMAZ)

  • Fiilimsiler cümlede ek fiil olarak yüklem olabilirler.

NOT; ‘-makta’ eki ‘-yor-‘ gibi şimdiki zaman eki olarak kullanılır.

  • Fiilimsiler cümlelerinde ‘yan cümlecik’ oluştururlar. Bunun için muhakkak fiilimsi bulunduran cümleler en az bir olmak üzere mutlaka yargı bildirirler. Yani birleşik yapılı cümle oluştururlar.
  • Fiilimsi ekleri yapım eki olarak kabul edilmektedir. Bu sebepten dolayı fiilimsiler türemiş sözcüklerdir.

 

Ör; Ak(fiil kök)acak  (akacak kelimesi sıfat fiildir) kan damarda durmaz.

  • Fiilimsiler üzerlerine ‘-ma , -me ‘ olumsuzluk eki alabilirler.

 

Ör; koşan adam    koşmayan adam

  • Fiilimsiler isim çekim eki alabilirler.
  • Fiilimsiler söz grupları oluşturabilir.

 

Ör; Koşan çocuk (sıfat tamlaması) yere düştü.

Fiilimsi Nedir

Fiilimsi Nedir

 

Kaça Ayrılır?

Fiilimsiler ; isim fiil(mastar) , sıfat fiil(ortaç) ve  zarf fiil (bağ-fiil , ulaç)  şeklinde üçe ayrılır.

1.İsim Fiil (Mastar)

Fiil kök ve gövdelerine eklenen  ‘ –ma , -ış , -mak’ (aklınızda ‘mayışmak’ diye tutabilirsiniz) ekleri sonucu meydana gelirler. Cümlelerde isim görevinde bulunur.

Ör; Evde kitap okumayı  çok seviyorum.

Ailem için çok çalışmak zorundayım.

^^^ İsim-fiil ekini alan bazı kelimeler kalıplaşarak varlıklarım kalıcı ismi olmuşlardır ve fiilimsi olmaktan çıkmışlardır.

Ör; Bu çakmak çalışmıyor. (isim)

Binanın girişi arka tarafta. (isim)

 

^^^ İsim-fiil eki ‘-ma , -me’ ile olumsuzluk eki  olan ‘-ma , -me ‘  karıştırılmamaya özen gösterilmelidir.

Ör; Gülme komşuna gelir başına. (olumsuzluk eki)

Gülme insanın gerginliğini azaltır. (fiilimsi eki)

 

^^^ İsim-fiiller cümlelerde isim görevinde bulunduklarından dolayı isim çekim eklerini alabilir.

Ör; Onun gel(fiil)-iş(isim-fiil)-i(iyelik)-n-i merakla bekledik.

 

Fiilimsi Nedir

Fiilimsi Nedir Fiilimsi Nedir Fiilimsi Nedir

 

2.Sıfat Fiil (Ortaç)

İsimleri niteledikleri için sıfat, yan cümlecik kurduklarından dolayı da fiil olarak görülen kelimelerdir. Sıfat-fiil ‘ –an, -ası, -mez, -ar, -dik, -ecek, -miş’ eklerini alır (anası mezar dikecekmiş olarak da aklımızda kolayca tutabiliriz).

Ör; Çalışan insandan zarar gelmez.

Bitmez enerjisiyle bize her zaman  güç katıyordu.

Geçmiş günlerimi büyük özlemle arıyorum.

Konferans sırasında tanıdık kişilerle karşılaştık.

 

^^^ Sıfat-fiil eki almış bazı sözcükler, kalıplaşarak isim olmuşlardır.

Ör; Kömürlükte yanacak kalmadı. (isim)

Durağa dolmuş henüz gelmedi. (isim)

^^^ Fiilden türeyen her sıfat fiilimsi değildir. Çünkü sıfat-fiil ekleri belirlidir.

Ör; kes-ik el     kır-ık kol     tak-ma diş

^^^ Bazı cümlelerde sıfat-fiil , adlaşmış sıfat görevinde kullanılabilir.

Ör; Bu gelenleri tanımıyorum.

Senin gördüğün bu muydu?

^^^ Sıfat-fiil ekleriyle bazı kip ekleri karıştırılmamaya özen gösterilmelidir.

Ör; Soner, yapılacak ödevi tekrarladı. (sıfat fiil)

Bu ödevler teslim tarihine mutlaka yapılacak. ( gelecek zaman)

Çalar saatimi kaybettim. (sıfat fiil)

Evde saatim daima altıda çalar. ( geniş zaman)

 

Fiilimsi Nedir

Fiilimsi Nedir

 

3.Zar-fiil (Bağ-fiil, Ulaç)

Fiil kök veya gövdelerine ‘-ip, -erek, -madan, -ince, -ken, -dığı için, -ır…maz, -alı, …a…a, -dikçe, -eli ‘ eklerinden birinin getirilmesiyle oluşur. Cümlede zarf olarakbulunurlar. (Bu ekleri birleştiren bir cümle veya kelime yok ama zamanla akılda kalıyor ve görünce direk anlıyorsunuz.)

Ör; Taksiye binip buradan uzaklaştılar.

Önündekileri iterek kalabalıktan kaçmaya çalışıyordu.

Sen koridora geldiğinde o arka bahçeden kaçıyordu.

O adamı tanıyalı birkaç sene oldu.

 

^^^   ‘-ken’ eki eğer fiile gelirse zarf fiil; isme gelirse sadece zarf olarak kullanılır.

Ör; Ağlıyor-ken annem geldi. (zarf fiil)

Hastay-ken annem geldi. (zarf)

^^^ Fiilimsilerden oluşan ikilemelerde sadece bir fiilimsi vardır.

Ör; Güle güle git.

Üstüne basa basa söylüyorum.

^^^ Zarf fiiller cümleye durum veya zaman anlamı katarlar.

Ör; Kardeşim yatar yatmaz uyudu. (zaman)

Sınavı düzenli çalışarak kazandı. (durum)

^^^ Zarf fiiller çekim ekleri almazlar.

 

 

 


Yorumlar

POPÜLER HABERLER