Felsefe ile İlgilenenlerin Mutlaka Bilmesi Gereken Felsefe Terimleri

Felsefe; insan yaşamını ve dünyayı, yine insan aklıyla açıklamaya çalışan düşünsel bir etkinliktir. Felsefeyle ilgilenen hemen herkesin bu kapsamlı ve uzun sürecin içerisinde bilmesi gereken farklı terimler mevcuttur. O halde, felsefe ile ilgilenenlerin mutlaka bilmesi gereken felsefe terimleri ve bunların açıklamalarından bahsedelim.

 

Felsefe Terimleri

 

 

Felsefe ile İlgilenenlerin Mutlaka Bilmesi Gereken Felsefe Terimleri

 

1- Ampirizm

Felsefe Terimleri

Ampirizm olarak da bilinen bu terim; bilginin sadece duyumlardan geldiğini ve deneysel yollar haricindeki hiçbir yoldan bilgi edinilemeyeceğini savunan öğreti türüdür. Bilgi edinmek için tek kaynağın deney yolu olduğunu ileri süren bu felsefe terimi, aynı zamanda doğuştan edinildiği varsayılan bilgiyi de reddeder. Bir başka deyişle ampirizm, deneycilik anlayışına göre doğuştan gelen hiçbir bilginin mevcut olmadığını savunur.

 

2- Determinizm

Türkçede gerekircilik olarak da geçen Determinizm, nedensellik ilkesini temel ilke olarak alır. Bu ilkeye göre; tüm nesne ve olgular önceden belirlenmiştir ve bu şekilde olmasını zorunlu kılan birtakım yasa veya güçlerin etkisiyle meydana gelmiştir. Kısaca determinizm; her olayın, maddi veya manevi birtakım nedenlerin zorunlu sonucu olduğunu kabul eden felsefi görüştür. Üstelik bu görüş, ahlaki seçimler dahil olmak üzere bütün olayları kapsar.

 

3- Dogmatizm

Felsefe Terimleri

Bu terim gündelik dilde herhangi bir fikri eleştirmeden ve sorgulamadan kabul etme anlamında kullanılır. Kısaca bir inancı körü körüne savunan tavrı ifade eder fakat felsefe terimleri arasındaki kullanımı biraz daha farklıdır. Felsefede dogmatizm, özellikle din ya da otoritelerin ileri sürdüğü düşünce ve ilkeleri eleştirmeden ve kanıta ihtiyaç duymadan kabul eden anlayıştır. Burada kilit nokta yetke yani buyurma da denilen sözde otoritelerin tümünün kabulüdür.

 

4- Eleştiricilik

Doğru bilgiye sadece akılla ulaşılabileceğini iddia eden akıma rasyonalizm denir. Tam tersine doğru bilgiye ulaşmanın yolunu duyularla elde edilen bilgilere bağlayan akım ise ampirizmdir. Eleştiricilik yani ise her ikisini de reddederek, doğru bilginin hem akla hem de duyumlara bağlı olduğunu savunur. Kritisizm de denilen bu felsefe akımının savunucusu Immanuel Kant’tır. Kant’a göre; bilginin üretimi için hem dış dünyadan gelen verilere hem de bunları işleyip değerlendirecek bir akla ihtiyaç vardır.

 

5- Epistemoloji

Bir felsefe disiplini olarak Epistemoloji; hakikati tartışan, doğruya ulaşma şeklini sorgulayan, bilginin temel unsurlarını araştıran ve hangi alanlarda doğru bilginin mümkün olabileceğini tartışır. İnsan bilgisinin yapısını ve geçerliliğini inceleyen felsefe dalı olarak da bilinir. Bilgi kavramının bütünüyle alakalıdır ve tüm felsefe disiplinlerinin temelinde yer alır çünkü felsefedeki alt disiplinlerin bilgi anlayışlarını dayandırdığı ilkeler, epistemolojik olarak temellendirilmektedir.

 

6- Hiççilik

Nihilizm olarak da bilinir. Hiçbir şeyin var olmadığını ve yine hiçbir şeyin bilinemeyeceğini savunan görüştür. Var olan değerlere, düzene ve görüşlere bütünüyle karşı çıkar. Hiçcilik; günümüzde birçok spesifik alt dala ayrılır. En popüler tanımıyla yokçuluk diye geçen bu terim; her şeyin anlamdan ve değerden yoksun olduğunu savunan felsefi görüştür.

 

7- İdea

Bu terimin düşünürü Platon’dur. Platon’a göre idea, algılarla kavradığımız nesnelerin orijinal formları ve örnekleridir. Yine Platon’a göre idealar, varlığı algılama biçiminden türemiştir. Ona göre varlık, idealar ve görüngüler olarak ikiye ayrılır. Gerçekten var olan idealardır. Var olan her şeyi düşünceye bağlayan, düşünce dışında nesnel bir gerçekliğin var olduğunu kabul etmeyen felsefe öğretisi ise İdealizm’dir. İdealar ise İdealizmin baş kavramıdır.

 

8- Ontoloji

Ontoloji varlık bilimi olarak da bilinir ve varlığı bütünüyle inceleyen felsefe dalıdır. Varlığı yalnızca var olması bakımından kendine konu alanı olarak belirler. İnceleme konusu olarak, varlığın temel kategorilerini ve varlığın ana ilkelerini tercih eder. Kısaca; bir bütün olarak varlığı ele alan ve var olanların en temel niteliklerini inceleyen felsefe dalıdır.

 

9- Pozitivizm

Pozitivizm modern bilimi temel alan ve bilim dışı her türlü spekülasyonu reddeden bir felsefe akımıdır. Araştırmaları olgulara ve gerçeklere dayanır. Deneyle denetlenmeyen soruları sözde soru olarak niteler. Kısaca pozitivizm, dış dünyayı yalnızca duyu deneyi yoluyla belirlendiğini öne sürer. Pozitivizm için akıl doğanın işleyiş yasalarını bulmakla yükümlüdür.

 

10- Rasyonalizm

Felsefe Terimleri

Akılcılık veya usçuluk olarak da bilinen rasyonalizmin günlük kullanımı ile felsefi terimi arasında fark vardır. Felsefedeki rasyonalizm; bilgi felsefesi zeminli bir düşünce akımıdır ve bilginin doğruluğunun duyum ve deneyimde değil, düşüncede ve zihinde temellendirilebileceğini öne sürer. Kısaca doğru bilginin esas kaynağını akıl olarak belirler.  Düşünmede ve çıkarımlarda bulunan öğretilerin genel adıdır.


Yorumlar

POPÜLER HABERLER